Ιταλική κατοχή - Η Λέρος μετά το 1912

Στις 12 Μαΐου του 1912, κατά τη διάρκεια του Ιταλοτουρκικού Πολέμου, αποβατικό άγημα του πλοίου «Άγιος Μάρκος» ύψωσε στη Λέρο την ιταλική σημαία.

Διοικητής του νησιού το παρόν διάστημα ήταν ο υπολοχαγός Γκραμάτικα. Από το 1916 ως το 1918, οι Βρετανοί χρησιμοποιούσαν τη Λέρο ως ναυτική βάση.

Με το σύμφωνο Βενιζέλου-Τιττόνι το νησί θα επέστρεφε στην Ελλάδα. Η συμφωνία αυτή ουδέποτε επικυρώθηκε από την ιταλική βουλή και ατόνησε έπειτα από την Μικρασιατική καταστροφή. Η Συνθήκη της Λωζάννης επιβεβαίωσε τα Δωδεκάνησα ως ιταλική κτίση.

Μετά την 28η Οκτωβρίου 1922, το ιταλικό φασιστικό καθεστώς που επικράτησε επιχείρησε ενεργά να «ιταλοποιήσει» τα Δωδεκάνησα.

Μετά το τέλος του 1936 οι προσπάθειες αυτές εντάθηκαν από τους Ιταλούς κατακτητές με μία σειρά διατάγματα σχετικά με την εκπαίδευση (κατάργηση ελληνικών σχολείων και υπαγωγή τους κάτω από τον έλεγχο και την διοίκηση των ιταλικών αρχών), την υποχρεωτική εκμάθηση της Ιταλικής, την απαγόρευση της άσκησης επαγγελμάτων όπως του γιατρού του δικηγόρου οι οποίοι δεν είχαν φοιτήσει σε ιταλικά πανεπιστήμια, με εκτεταμένες αναγκαστικές απαλλοτριώσεις, με την απόδοση στους κατοίκους της λεγόμενης μικρής ιταλικής υπηκοότητας κλπ.

Ως στρατιωτικός και πολιτικός Διοικητής Δωδεκανήσου τη συγκεκριμένη περίοδο εγκαθίσταται ο Ντε Βέκι. Η ιταλική επέμβαση στον χώρο είναι καταλυτική. Τα βουνά, οι στρατιωτικές εγκαταστάσεις και ένα μεγάλο μέρος της Λέρου αποκλείονται ως στρατιωτική ζώνη.

Τότε κατασκευάζεται και ο κεντρικός οδικός άξονας με πλευρικές δενδροφυτεύσεις ευκαλύπτων. Στο Λακκί θα δημιουργηθεί μια νέα πόλη, το Πόρτο Λάγκο, με εντυπωσιακά κτίρια και υποδομές.

Σήμερα αποτελεί ένα από τα πιο αντιπροσωπευτικά παραδείγματα του ιταλικού ρατσιοναλισμού. Το Λακκί, είναι το μεγαλύτερο φυσικό λιμάνι μεγάλου βάθους στη Μεσόγειο Θάλασσα και σε συνδυασμό με τη στρατηγική τοποθεσία της Λέρου, ανέδειξε το νησί ως μια βάση ύψιστης σημασίας, κατά τον Μουσολίνι, για την ιταλική κυριαρχία στην νοτιανατολική Μεσόγειο.

Κατά τη διάρκεια των 31 χρόνων που οι Ιταλοί παρέμειναν στη Λέρο, έφτιαξαν ένα σπουδαίο σχέδιο πολεοδομίας και οχύρωσης του νησιού. Καθώς η οχύρωση της Λέρου, όπως και η κατασκευή μιας μεγάλης ναυτικής βάσης στο Λακκί, διασφάλιζαν τον ιταλικό έλεγχο μιας περιοχής που είχε ζωτική σημασία για τους Συμμάχους (το Αιγαίο, τα Δαρδανέλλια και τη Μέση Ανατολή).

Η κληρονομιά αυτής της περιόδου παρέμεινε στο νησί με την μορφή της σύγχρονης πόλης του Λακκιού, με την πολεοδομία της και τα σημαντικά δημόσια και ιδιωτικά κτίρια.

Σήμερα και παρόλη την φθορά του χρόνου ο επισκέπτης μπορεί να περιδιαβεί τους άνετους δρόμους της πόλης και να θαυμάσει τα κτίρια μιας συγκεκριμένης εποχής και ενός ιδιαίτερου αρχιτεκτονικού στυλ. Τέτοια κτίρια αναφοράς μπορούμε να σημειώσουμε την κυκλική αγορά με το ρολόι, το συγκρότημα του σινεμά θεάτρου-ξενοδοχείου (το πάλαι ποτέ Ρόμα), το συγκρότημα του Δημαρχείου, σύνολα ιδιωτικών κατοικιών κλπ.